Hoe leren studenten in het hoger onderwijs? Een canon van de Hogeschool Leiden

In december 2021 kwam een interessant publicatie uit: de Leidse canon: Hoe leren studenten in het hoger beroepsonderwijs? Voor een deel nieuwe kennis maar ook veel bekende kennis. Goed om weer actief op te halen en op te frissen in mijn geheugen. Maar ook om weer eens scherp op het netvlies te hebben dat het leren van studenten centraal staat, en niet zozeer het organiseren ervan. In de canon gaan de auteurs in op wat we weten over de grote drie thema’s van het hoger onderwijs:

  • Kennis: hoe studenten kennis verwerven?
  • Houding: hoe een professionele beroepshouding ontwikkelen?
  • Vaardigheden: hoe studenten zich vaardigheden toe-eigenen?

Er is nog een hoofdstuk 25 waarin wordt ingegaan op hoe we diversiteit en inclusie in het onderwijs waarborgen. Elk hoofdstuk bestaat uit een theoretische onderbouwing, adviezen en voorbeelden. Verder zijn er kennisclips over de onderwijsmythes gemaakt: het hebben van kennis is overbodig als je toch alles kan opzoeken; de leerpiramide van Bales; ondersteuningsnetwerken van studenten; je moet in je onderwijs aansluiten bij verschillende leerstijlen. Op scienceguide staat een interview met de auteurs over het proces van het schrijven van deze canon. Hier een paar hoofdlijnen rondom het leren.

Kennis: effectief leren
Werkgeheugen heeft beperkte capaciteit. Een goed werkend werkgeheugen is nodig om nieuwe kennis te verwerven of complexe cognitieve vaardigheden te leren. Zodoende doceren is doseren van informatie (less is more). Dit als uitgangspunt nemende zijn concrete adviezen:

  • structureren van informatie: bij het leren van nieuwe dingen zoeken we steeds naar ordening, structuur of samenhang; omgaan met ongestructureerde gegevens vindt ons brein lastig.
  • verspreid het leren in de tijd: nodig omdat je leert als je rust: organiseer pauzes, tussentijd (spaced practice) en/of wat ook effectief is, is het afwisselen van het leren van verschillende vakken naast elkaar (interleaving):
  • herhalen: nodig om kennis in het lange termijngeheugen te verankeren; herhaal, oefen, koppel nieuwe informatie of ervaringen aan datgene wat je al weet en geef het zo betekenis.
  • verbinden onbekend met bekende kennis: ontwikkelen van begrip voor de leerstof door het geleerde te verbinden met wat al bekend is, patronen te herkennen en betekenis geven (elaboreren); maar ook het werken met advanced organizers.
  • variëren voor verankeren: van leermateriaal of het combineren van verbale met visuele informatie (dual coding).
  • toepassen in context: koppel concrete voorbeelden aan abstracte concepten (transfer).

Kennis: het belang van leren te leren
Een pleidooi wordt gehouden dat het belangrijk is dat studenten leren te leren. En dan gaat het over zelfregulatie, eigenaarschap en motivatie. Uit onderzoek, stellen de auteurs vast, blijkt dat vaak studenten verkeerde leerstrategieën kiezen. Zelfregulatie vraagt om de ontwikkeling van leerstrategieën:

Bovendien: zorg voor focus op leren (aandacht) en zorg voor zo weinig mogelijk afleiding (inhibitie).

https://www.adesignfor.education/workshops/effectieve-leerstrategieen/

Houding: motivatie en beroepsidentiteit
Door Corona krijgt studentbetrokkenheid en motivatie (terecht) veel aandacht. Motivatie is een belangrijke voorwaarde voor leren, al genoemd bij zelfregulatie.
Naast de motivatie strategieën gaat de auteurs ook in op de beroepsidentiteit: je een goede voorstelling leren maken van deze beroepspraktijk en de rol die je daarin (straks) gaat of wilt vervullen. Beroepsidentiteit volgt uit een proces dat mensen doormaken door zich stapsgewijs te identificeren met het beroep. Lees: whitepaper-professionele-identiteit.pdf (lerenisaltijd.nl)

Steeds meer wordt met authentieke beroepsopdracht gewerkt en eigen praktijkervaring ingebracht. Ook, geven de auteurs aan, kun je het (leren) reflecteren op nieuwe (beroeps)rollen uitproberen, Dat levert een bijdrage aan de ontwikkeling van de persoonlijke en professionele identiteit van studenten.

Vaardigheden: nodig voor het uitoefenen van het beroep
Een vaardigheid wordt gedefinieerd als ‘het vermogen om een handeling bekwaam uit te voeren, waarbij kennis in een specifieke context wordt toegepast’(blz 136). Regelmatig oefenen is hierbij essentieel. Het hoofdstuk gaat in op o.a. vaardigheden in het vak (basis, complex), en ook levensvaardigheden. Maar ook op taal, motorische vaardigheden, zelfregulatie en reflectie. Hier een paar adviezen tav complexe vaardigheden en levensvaardigheden:

Het oplossen van complexe en/of authentieke (praktijk)problemen vraagt veelal om de inzet van complexe vaardigheden. Het gaat dan om ‘het flexibel combineren en coördineren van een aantal vaardigheden, terwijl de situatie waarin de vaardigheid moet worden uitgevoerd telkens anders is’ (blz 138). Om een vaardige beroepsbeoefenaar te worden zijn drie elementen van belang (voor iedere student):

  • Aanleren van sleutelvaardigheden
    De vaardigheden waaruit een complexe vaardigheid is opgebouwd, moet een student met een hoge mate van automatiseren kunnen uitvoeren.
  • Integreren van deze sleutelvaardigheden
    De juiste combinatie van vaardigheden tegelijk inzetten in een bepaalde context.
  • Weten wanneer deze vaardigheden ingezet kunnen worden
    De transfer leren maken van de ene naar de andere situatie.

Een docent heeft een belangrijk rol door in het ontwerp van onderwijs te:

  • Vereenvoudigen bijv. door: het expliciteren van welke sleutelvaardigheden nodig zijn binnen een complexe vaardigheid en/of het opdelen van het vraagstuk;
  • Integreren bijv door: aandacht te besteden aan de conceptuele kennis die nodig is om de complexe vaardigheid uit te kunnen voeren; organiseer toetsvormen waarin de integratie van vaardigheden expliciet aan bod komt.

Levensvaardigheden zijn sociale en emotionele vaardigheden die nodig zijn om met alledaagse eisen en uitdagingen om te gaan: zelfbewustzijn, zelfmanagement, sociaal bewustzijn, verantwoordelijke besluitvorming, relatievaardigheden. Uit onderzoek blijkt dat het aanbieden van levensvaardighedeninterventies een gunstig effect heeft op de sociale en emotionele vaardigheden van studenten maar ook op het studentsucces. De auteurs stellen dat het van belang hier kennis over te hebben (bewustzijn), zich ertoe weten te verhouden (t.a.v. andere mensen, ook in beroep), en vaardiger te worden (oefenen, ervaren).

In de canon staat heel veel informatie. Lang niet alles is benoemd in deze blog. Soms was er wel wat overlap en vroeg ik me wel af waarom bepaalde stukken in bepaalde hoofdstuk stonden. De canon is echter, geven de auteurs aan, een groeidocument: dus nog niet definitief. We kijken uit naar de volgende editie.

Meer bronnen

Over Ria Jacobi

Als ervaren onderwijskundig ontwerper, -adviseur en projectmanager houd ik mij bezig met het ontwikkelen en verbeteren van onderwijs. Mijn ambitie is goed doordacht onderwijs te realiseren, dat aansluit bij de behoefte van individuen en hun organisaties en daarmee een stimulerend effect heeft.
Dit bericht werd geplaatst in leren, Rapporten en getagged met , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s